İletişimde Görünmeyen Engeller: Neden Anlaşılmadığımızı Hissederiz?
İletişim yalnızca konuşmak değildir. Sözcüklerimiz, ses tonumuz, beden dilimiz, geçmiş deneyimlerimiz ve beklentilerimiz karşı tarafa ulaşan mesajın anlamını değiştirebilir.
Konuşuyoruz Ama Gerçekten İletişim Kuruyor muyuz?
Gün içinde ailemizle, arkadaşlarımızla, iş arkadaşlarımızla ve sosyal çevremizle sürekli iletişim hâlindeyiz. Buna rağmen zaman zaman kendimizi anlaşılmamış, duyulmamış veya önemsenmemiş hissedebiliriz.
“Beni neden anlamıyor?”
“Ben aslında onu söylemek istemedim.”
“Konuşmaya çalıştıkça daha çok tartışıyoruz.”
“Ne söylesem yanlış anlaşılıyor.”
Bu cümleler iletişimde yalnızca sözcüklerin yeterli olmadığını gösterir.
Bir mesajı söylerken niyetimiz başka, karşı tarafta oluşan etki başka olabilir. Sağlıklı iletişim kurabilmek için yalnızca ne söylediğimize değil, nasıl söylediğimize ve karşımızdaki kişiyi nasıl dinlediğimize de dikkat etmemiz gerekir.
Dinlemek ve Cevap Vermeyi Beklemek Aynı Şey Değildir
İletişimde en sık karşılaşılan sorunlardan biri, karşımızdaki kişiyi anlamak için değil, cevap vermek için dinlemektir.
Diğer kişi konuşurken zihnimizde savunmamızı hazırlıyorsak onun duygusunu ve gerçek ihtiyacını kaçırabiliriz.
Etkili dinleme sırasında:
- Söz kesmemek,
- Göz temasını korumak,
- Hemen çözüm önermemek,
- Duyduğumuzu kendi cümlelerimizle ifade etmek,
- Karşı tarafın duygusunu anlamaya çalışmak önemlidir.
Örneğin “Buna üzülmene gerek yok” demek yerine “Bu durumun seni üzdüğünü anlıyorum” demek, kişinin duygusunu kabul ettiğimizi gösterir.
Bazen insanlar çözümden önce anlaşılmaya ihtiyaç duyar.
Suçlayıcı Dil Savunma Oluşturur
“Sen zaten beni hiç dinlemiyorsun.”
“Her zaman aynı şeyi yapıyorsun.”
“Çok bencilsin.”
Bu tür ifadeler, karşı tarafın davranışından çok kişiliğine yönelik bir eleştiri gibi algılanabilir. Bunun sonucunda kişi söylenenleri anlamaya çalışmak yerine kendisini savunmaya başlar.
Suçlayıcı ifadeler yerine duygu ve ihtiyaçlarımızı anlatan bir dil kullanabiliriz.
Örneğin:
“Beni hiç dinlemiyorsun” yerine “Konuşurken göz teması kurmadığımızda kendimi dinlenmemiş hissediyorum.”
“Beni düşünmüyorsun” yerine “Plan yapılırken fikrimin sorulmasına ihtiyaç duyuyorum.”
Bu yaklaşım, iletişimi bir güç mücadelesinden çıkararak karşılıklı anlayışa yaklaştırır.
Varsayımlar İletişimin Sessiz Düşmanıdır
İnsan zihni belirsizlikleri tamamlamayı sever. Karşımızdaki kişinin davranışının nedenini bilmediğimizde kendi deneyimlerimize göre bir anlam oluşturabiliriz.
Mesajımıza geç cevap veren birinin bizi önemsemediğini düşünebiliriz. Sessiz kalan birinin bize kızgın olduğuna inanabiliriz. Bir toplantıda fikrimizi desteklemeyen kişinin bizi yetersiz bulduğunu varsayabiliriz.
Oysa bu yorumlar her zaman gerçeği yansıtmayabilir.
Varsayımda bulunmak yerine sormak daha sağlıklıdır:
“Biraz sessiz olduğunu fark ettim. Konuşmak istediğin bir şey var mı?”
“Mesajıma cevap alamayınca merak ettim. Uygun olmadığın bir zamanda mı yazdım?”
Açık bir soru, zihnimizde büyüyen birçok yanlış anlamayı ortadan kaldırabilir.
Beden Diliniz Sözcüklerinizi Destekliyor mu?
İletişimde yalnızca kelimeler konuşmaz.
Ses tonumuz, yüz ifademiz, oturuşumuz, göz temasımız ve fiziksel mesafemiz de karşı tarafa mesaj verir.
“Seni dinliyorum” derken sürekli telefona bakmak, sözcüklerle davranış arasında uyumsuzluk oluşturur. “Kızgın değilim” derken sert bir ses tonu kullanmak da karşı tarafın sözümüzden çok tonumuza inanmasına neden olabilir.
Bu nedenle iletişim sırasında bedenimizin verdiği mesajı da fark etmeliyiz.
Sınır Koymak İletişimsizlik Değildir
Bazı insanlar karşı tarafı kırmamak için istemedikleri şeyleri kabul eder. Daha sonra biriken rahatsızlık, öfke veya uzaklaşma şeklinde ortaya çıkabilir.
Sağlıklı iletişim, her şeye “evet” demek değildir.
Sınır koyarken hem kendimize hem de karşımızdaki kişiye saygılı olabiliriz:
“Bugün bu konuda konuşabilecek durumda değilim. Yarın konuşabiliriz.”
“Bu şekilde konuşulduğunda kendimi rahatsız hissediyorum.”
“Bu isteğini yerine getiremeyeceğim.”
Sınırlar ilişkileri bozmak için değil, ilişkide nerede durduğumuzu göstermek için vardır.
Anlaşılmak İçin Önce Kendimizi Anlamalıyız
Duygumuzu ve ihtiyacımızı tanımlayamadığımızda bunu karşı tarafa anlatmak da zorlaşır.
Bu nedenle bir konuşmaya başlamadan önce kendimize şu soruları sorabiliriz:
“Şu anda ne hissediyorum?”
“Beni asıl rahatsız eden konu ne?”
“Karşımdaki kişiden ne bekliyorum?”
“Bu konuşmanın sonunda ne olmasını istiyorum?”
İletişim, haklı çıkma çabası değil; birbirimizin dünyasını anlamaya çalışma sürecidir.
Her konuşmada aynı fikirde olmak zorunda değiliz. Ancak farklı düşünürken de birbirimize saygı gösterebiliriz.
